Papilödem Nedir?

Papilödem kelimesi görme sinirinin gözle birleştiği bölgede ödem ortaya çıkmasıdır. Optik sinirin gözle birleştiği yere optik disk verilmektedir. Optik disk rutin bir göz muayenesinde göz doktoru tarafından görüntülenebilmektedir. Optik diskte bir çok neden ödeme neden olabilmektedir. Ancak papilödem kafa içinde artan basınç sonucu optik diskte ödem ortaya çıkmasını ifade etmektedir.

Papilödem ve Kafa İçi Basınç Artışı İlişkisi

Optik sinir beynin bir uzantısıdır. Beynin etrafında katmanlar şeklinde 3 farklı zar bulunmaktadır. Bu zar yapısı beynin bir uzantısı olan optik sinir etrafında da devam etmektedir. Bu zarlar arasında BOS yani beyin-omurilik sıvısı (BOS) adı verilen bir sıvı bulunmaktadır. Kafa içinde herhangi bir nedenle basınç ortaya çıktığında (KİBAS) BOS basıncıda artar.  Artan BOS basıncı optik sinir etrafında da basınç artışına neden olur. Sonuçta optik sinirin gözle birleştiği bölge olan optik diskte kendisini papilödem şeklinde gösterir. Kafa içi basınç artışı genellikle ciddi bir nedenden kaynaklandığı için papilödem önemli bir soruna işaret etmektedir.

Optik diskte ödem ortaya çıkaran kafa içi basınç artışı dışındaki durumlarda papilödem terimi değil 'optik disk ödemi' terimi kullanılır. 

Papilödem Nedenleri

Yukarıda bahsettiği gibi papilödem herhangi bir nedenle artmış kafa içi basıcına işaret etmektedir. Normal kafa içi basıncı manometre ile ölçüldüğünde erişkinlerde 250 mm H2O'nun, çocuklarda ise 280 mm H2O'nun altındadır. Papilödem uzun süre tedavi edilmediğinde optik sinir içinde bulunan sinir lifleri hasar görmeye başlar ve en sonunda optik atrofi adı verilen optik sinirin tamamen işlevini kaybetmesine kadar gidebilir. Optik atrofi durumunda kişi tüm görmesini bile kaybedebilir. Ancak her hastada optik atrofiye gitme durumu olmaz, bu biraz da kafa içi basınç artışının şiddeti ve nedeni ile de ilişkilidir. Optik atrofi ortaya çıktığında kafa içi basınç artışı devam ediyor bile olsa sinir hücreleri tamamen hasar gördüğü için ödem tablosu artık görülmez.

Papilödemin Ortaya Çıkma Mekanizmaları

Papilödem 5 farklı mekanizma sonucunda ortaya çıkabilir.

2. Kafatası büyüklüğü beyin büyümesi için daha küçük kalıyorsa (kraniyosinostozis adı verilen doğuştan gelen sorunlar),

3. Beyin içinde ortaya çıkan ve beynin hacminin artmasına neden olan tümörler, beyinde ödem, beyin içi kanamalar gibi durumlar,

4. BOS'un beyin zarları arasında hareketini engelleyen herhangi bir durumda,

5. BOS'un aşırı üretimine neden olan durumlarda,

6. BOS'un emiliminin azalması durumlarında (menenjit, serebral venöz tromboz gibi durumlar)

Papilödemin ortaya çıkması kafa içi basınç artışı yavaş olduğunda haftalar sürebilir. Kafa içi basınç artışı hızlı olursa saatler içinde de papilödem ortaya çıkabilir. 

İdyopatik intrakranial hipertansiyon sebebi bilinmeyen bir şekilde kafa içi basınç artışına neden olan bir tablodur. Altta yatan nedenin beyinde venöz sinüs adı verilen damar yapılarında tıkanıklık olduğu düşünülmektedir.

Risk Faktörleri

Papilödem açısından risk faktörleri yukarıda da bahsedildiği gibi tümörler, subaraknoid kanama (beyin zarları arasına olan kanamalar), BOS'un normalden az emilmesi, BOS'un beyin zarları arasında serbest hareketini engelleyen kitleler vs gibi sorunlar ve aşırı BOS üretimi yapan durumlardır.

İdyopatik intrakraniyal hipertansiyon son dönemlerde fazla kilo artışı olan kişilerde görülmektedir. Bu nedenle polikistik over hastalığı, tiroid hastalığı ve uyku apne sendromu gibi durumlarla ilişkilidir.

Papilödem Tanısı Nasıl Konulur?

Papilödem eğer bir gözde optik atrofi ortaya çıkmamışsa iki gözde de görülür. Göz doktoru tarafından rutin bir göz dibi muayenesinde tespit edilebilir. Artmış kafa içi basıncı da bir nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilir. Bu iki durumun varlığında tanı koymak zor değildir. 

Bazı durumlar vardır ki papilödemi taklit edebilir. Bu durumda psödopapilödem (yalancı papilödem) terimi kullanılır. Eğer kişide mevcut olan durumun gerçek bir papilödem olmadığından şüpheleniliyorsa bu durumda bazı ilave tetkiklerle bu durum değerlendirilir. 

Papilödemi Taklit Eden Durumlar

Bazı durumlar vardır ki kafa içi basınç artışı olmadan her iki optik diskte ödem ortaya çıkmasına neden olur. Bu durumlara psödopapilödem adı verilmektedir. Nedenleri şunlardır.

• Anormal optik disk (doğuştan optik diskteki anormal görünüme neden olan bazı durumlardır)

• Hipertansif papillopati (hipertansiyon hastalarında kan basıncının aşırı artışına görülen bir durumdur)

• Uyku apne sendromu

• Göz içi veya göz çevresinde ortaya çıkan iltihabi durumlar 

• Optik sinire basıya neden olan durumlar

• Tiroid hastalığına bağlı sorunlar

• Göz içi toplardamar tıkanıklığı (santral retinal ven tıkanıklığı)

• Optik sinirde kanlanma bozukluğuna neden olan iskemik optik nöropati adı verilen bir durum

• Optik sinirin tümörleri ve iltihaplanmaları

• İskemik Optik Nöropati

Papilödem Tedavisi

Tedavide amaç (1) Altta yatan nedeni tedavi etmek, (2) Görme Seviyesini korumak, (3) Kişinin semptomatik (baş ağrısı) rahatlamasını sağlamaktır. Tedavi ekibinde genellikle göz hastalıkları uzmanı, nöroloji uzmanı ve beyin cerrahisi uzmanı birlikte çalışmaktadır. Altta yatan nedene bağlı olarak tedaviler çok değişkendir. Ancak hangi tedavi uygulanırsa uygulansın görmenin korunması en önemli tedavi amaçlarından biridir.